Không nhất thiết điều gì bạn học/bạn làm, bạn cũng phải biết bạn cần nó để làm gì. Dĩ nhiên nếu biết thì càng tốt, nhưng không biết cũng chẳng sao cả. Sự phát triển của con người cũng có hơi hướng của chọn lọc tự nhiên: Đó là sự thử nhiều thứ, chọn lại cái phù hợp nhất. Nhìn vào nghĩ đầy tính định hướng, nhưng thực ra là những sự chọn lựa ngẫu nhiên từ việc thử và thử.
Tôi nhắc em tập thể dục, rồi nhắc em học Anh Văn, nhắc em đừng lướt Facebook nhiều, nhắc phải lo tìm hiểu về tương lai. Nhắc tìm hoạt động ngoại khóa mà tham gia, rồi lại nhắc đừng để “ước mơ chỉ mãi là ước mơ”, đừng để những suy nghĩ ở mãi trong đầu, phải cho nó cơ hội “được” bắt tay thực hiện.
Đi rồi sẽ đến. Nhưng, em không chỉ đi bằng chân, em cần hành lý mang theo. Đi, ai rồi cũng phải đi, nhưng mà đi thế nào? Nếu em muốn đi xa, em phải chuẩn bị. Trong cả câu chuyện “đi” đó, nhiều khi chỉ 20% là em thật sự “trên-đường”, 80% còn lại là những ngày em chuẩn bị: Tinh thần, sức khỏe, kỹ năng… Những ngày tháng chuẩn bị đó, cũng là “đi”. Khi em đang chuẩn bị là em đang đi đấy. Em sẽ chẳng đến đâu cả nếu em không bắt đầu từ chính hôm nay. Một hành trình dặm dài bằng đầu từ những bước rất nhỏ.
Những lúc tôi “khuyên răn” em thế, em sẽ đùa lời tôi nghe sao mà trịnh trọng giống tuyên-ngôn-độc-lập. “Khi nào người ta cần, người ta sẽ tìm ra cách!”, em có thể bảo thế. Em không học tiếng Anh, vì em thấy cũng chưa cần thiết. Em chưa phải tìm hiểu thị trường lao động, vì em chưa đến lúc phải đi làm.
Phải. Khi nào người ta thật sự cần, người ta sẽ phải lo “xoắn” lên mà tìm cách. Họ sẽ học như trâu như bò.
Nhưng mà, em ơi! Có phải lúc nào ta cũng biết mình cần gì? Khi nào thì đến lúc?
Và, câu hỏi mấu chốt lại không phải ở: “Mình cần gì để làm gì?” mà là “Mình SẼ cần gì?”.
Tôi cho rằng việc bạn dành thời gian để học và trau dồi kỹ năng nào đó, cũng giống như đầu tư tài chính. Có những gói đầu tư rất rõ ràng, chắc ăn ngay trước mắt, giống như những điều bạn nhìn vào và biết ngay bạn cần, như việc phải học để tuần sau thi cuối kỳ ấy. Những gói đầu tư hiển nhiên như thế sinh lời rất thấp. Sinh lời cao lại là những gói đầu tư rủi ro hơn. Lợi thế cạnh tranh của một người đến từ sự đầu tư thời gian cho những điều mà ý nghĩa, vai trò của chúng chỉ rõ ràng trong tương lai xa. Những mối đầu tư mà nhất thời không phải ai cũng thấy cần và cũng dành thời gian.
Càng về sau này, tôi thấy sự hơn thua trong năng lực của mỗi người bị định đoạt bởi sự chuẩn bị, nhiều hơn là năng lực bẩm sinh (trừ khi bạn là thiên tài). Sự chuẩn bị cho một kỳ thi đôi khi không phải chỉ vài ngày hay vài tuần trước đó, mà là vốn kiến thức và kỹ năng đã tích lũy rất lâu, trong nhiều năm. Đó không phải là sự chuẩn bị chớp nhoáng, mà là sự chuẩn bị dài hơi. Sự chuẩn bị có định hướng, đôi khi không chỉ tự định hướng mà là sự đầu tư và định hướng của gia đình, hoặc những quý nhân bạn may mắn gặp được. Nhiều thứ đến hôm nay tôi chợt thấy tôi cần, thì đã có người khác trau dồi, trang bị cho họ từ nhiều năm trước. Tôi không phải thiên tài, để cái sự “cần” mới nảy sinh lắp cho tôi động cơ mà bắt kịp người khác.
Hoặc bạn tìm cách thuyết phục bản thân mình về tính cần thiết (bằng nhiều phương pháp, từ tự thôi miên cho đến biểu đồ định hướng phát triển), nhưng thú thật rất nhiều thứ tôi dành thời gian trau dồi không phải vì tôi cảm thấy mình rất cần nó.
Tôi đã viết “Chuyện thực tập” và “Mùa hè năm ấy”, mà chẳng hề nghĩ chúng sẽ thành sách. Tôi đã tập vẽ, đã tìm hiểu về design cũng chẳng hay có ngày tôi sẽ tự thiết kế bìa, tự minh họa cho sách và bài viết của mình. Tôi đã học toán, mà cũng chẳng thể ngờ đến năm 26 tuổi, tôi vẫn còn phải loay hoay với sin cos, đạo hàm, tích phân…
Bạn biết không Steve Jobs đã đi học một lớp về calligraphy, và ông cũng chẳng ngờ chính nó đã truyền cho ông tư duy và cảm hứng thiết kế áp dụng vào typeface của the Macintosh.
Có những thứ tôi làm, vì đơn giản, tôi thích làm.
Đó là sở thích.
Có những thứ tôi làm, chỉ vì tôi muốn hoàn tất những thứ tôi đã bắt đầu.
Đó là tính kỷ luật.
Có những thứ tôi làm, vì tôi thấy đó là thứ có ích hơn so với nhiều thứ khác (Chẳng hạn, thay vì stalk Facebook, thì tôi học cái gì đó trên Youtube. Thay vì xem phim tình cảm đau khổ tan nát con tim, thì tôi chọn xem các phim giúp nới rộng thêm chút hiểu biết).
Đó là lựa chọn.
Hãy trau dồi, dành thời gian cho bất kỳ thứ gì bạn cảm thấy có thể giúp bạn trở thành một phiên bản tốt hơn. Một chút xíu tốt hơn thôi cũng được, và hãy có niềm tin là những “đầu tư” tưởng không có lý do hôm nay, sẽ tạo ra lợi thế không ngờ cho bạn một ngày nào đó.
“You can’t connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards. So you have to trust that the dots will somehow connect in your future.” – Steve Jobs
Bài viết của chị Đặng Huỳnh Mai Anh.
